ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

Η επίσκεψη στο γραφικό παραθαλάσσιο χωριό του Πωμού, θα γίνει μια εμπειρία, που θα μείνει αξέχαστη στη μνήμη μας. Υπάρχουν αρκετά σημεία στο χωριό που αξίζει να δει κάποιος και να θαυμάσει τα αριστουργήματα, που μπορεί να κάνει η φύση και ο άνθρωπος. Εκτός από τα παιγνιδιαρίσματα της φύσης, που δημιούργησαν ένα καταπληκτικό φυσικό τοπίο, όπου το βουνό και η θάλασσα σμίγουν σ΄ ένα φανταστικό φόντο, έρχεται και ο άνθρωπος να προσθέσει την δική του ξεχωριστή πινελιά, για να δώσει σ΄ όλους τους επισκέπτες, αυτό το μοναδικό και ξεχωριστό, που μόνο ο Πωμός μπορεί να σου προσφέρει.

Ας δούμε μαζί μερικά από αυτά τα ξεχωριστά σημεία του χωριού, που το κάνουν ξεχωριστό.

ΛΙΜΑΝΙ

Η παράκτια θέση του χωριού συνέβαλε στην ανάπτυξη της αλιείας. Στην παραθαλάσσια περιοχή δίπλα στο άκρον Πωμού, λειτουργεί αλιευτικό καταφύγιο, το οποίο φιλοξενούσε το 1984, τέσσερις ψαρόβαρκες που απασχολούσαν επτά κατοίκους της περιοχής. Με κρατικές δαπάνες από το 1983, το λιμανάκι στην περιοχή αναπτύχθηκε σημαντικά.

Οι επαγγελματίες ψαράδες, αλλά και οι ερασιτέχνες, έχουν κατακλύσει την περιοχή απολαμβάνοντας το φρέσκο λαχταριστό ψάρι .

Σήμερα η ανάπτυξη είναι αρκετά μεγαλύτερη, σε βαθμό που το φρέσκο ψάρι εξυπηρετεί όχι μόνο τους παραθεριστές που θα βρίσκονται εκεί για ν΄ απολαύσουν το υπέροχο θέαμα, αλλά και τα εστιατόρια της περιοχής.

ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΔΡΑΚΟΥ

Παλιότερα η παράδοση έλεγε πως στην περιοχή έφταναν καράβια και έκαναν ληστείες στην περιοχή. Στην σπηλιά αυτή βρισκόταν ο περίφημος Δράκος, ο οποίος και προστάτευε την περιοχή απ΄ όλα αυτά τα κακά που συνέβαιναν τότε. Είναι μια βραχώδες σπηλιά, με άνοιγμα προς τη θάλασσα, λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω από το λιμάνι, προς το ακρωτήρι. Η σπηλιά διαθέτει βάθος και από εκεί μάλιστα βγαίνει και γλυκό νερό.

ΑΚΡΩΤΗΡΙ

Το Ακρωτήρι του Πωμού ή Άκρον Πωμού όπως είναι πιο γνωστό, βρίσκεται στην περιοχή της Τηλλυρίας, περίπου δυο χιλιόμετρα βόρεια του χωριού, στο οποίο οφείλει και την ονομασία του. Την δημιουργία του την οφείλει στο σκληρό πέτρωμα του διαβάση που το περιζώνει και το οποίο άντεξε τη διαβρωτική ενέργεια των κυμάτων.

Η διαδρομή από το γειτονικό χωριό Νέα Δήμματα μέχρι το άκρον Πωμού, είναι ίσως από τις πιο γραφικές παραθαλάσσιες διαδρομές της Κύπρου. Το βουνό πέφτει σχεδόν κάθετα στη θάλασσα ενώ οι απότομες πλαγιές είναι σκεπασμένες με πεύκα και οπωροφόρα δέντρα. Εξάλλου τα δανδελωτά ακρογιάλια με τους πολυάριθμους ορμίσκους και τα μυτερά μικρά ακρωτήρια προσδίδουν στο τοπίο μια γραφικότητα μοναδική. Σήμερα σαν επισκεφθείς την περιοχή θα συναντήσεις τις καινουργιόκτιστες επαύλεις και το μοναδικό εστιατόριο που εξυπηρετεί τους παραθεριστές.

ΔΑΣΟΣ

Ο Πωμός δέχεται μια μέση ετήσια βροχόπτωση περί τα 440 χιλιοστόμετρα. Υπάρχουν αρκετές ακαλλιέργητες εκτάσεις, που καταλαμβάνονται από ποικίλη φυσική βλάστηση, κυρίως πεύκα, ξισταρκές και θυμάρι. Μέρος του κρατικού δάσους της Πάφου, στα νότια του χωριού, εμπίπτει στα διοικητικά του όρια.

Μέρος αυτού του δάσους έχει διαμορφωθεί και ως χώρος φιλοξενίας και ξεκούρασης κατά τα Σαββατοκυρίακα.

ΦΡΑΓΜΑ

Το φράγμα του Πωμού είναι λιθόρριπτο, χωρητικότητας 859.000 μ³. Βρίσκεται περίπου 3 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του χωριού.

Το φράγμα είναι κτισμένο πάνω στον ποταμό Λειβάδι, σε μέσο υψόμετρο 75 μέτρων και σε απόσταση 3,5 χιλιομέτρων από τη θάλασσα. Έχει μήκος 168 μ., ύψος 38 μ., όγκο 150.000 μ³ και επιφάνεια 83.000 μ².

Η κατασκευή του φράγματος συμπληρώθηκε το 1966 και σκοπός του ήταν η άρδευση έκτασης γης 380 εκταρίων (2.850 σκαλών) για την καλλιέργεια πρώιμων λαχανικών.

Μια μεγάλη έκταση γης του Πωμού (130 εκτάρια το 1985) αρδεύεται κυρίως από το ομώνυμο φράγμα, χωρητικότητας 859.000μ³, .

Από γεωλογικής απόψεως, η περιοχή του φράγματος βρίσκεται πάνω στους διαβάσες του Οφιολιθικού Συμπλέγματος του Τροόδους.

ΠΑΝΑΓΙΑ ΧΡΥΣΟΠΑΤΕΡΙΤΙΣΣΑ

Στο χωριό τιμάται ιδιαίτερα η Παναγία. Υπήρχε μάλιστα στην περιοχή μικρό μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία Χρυσοπατερίτισσα.

Περίπου πέντε χιλιόμετρα βορειοδυτικά του σημερινού χωριού, βρίσκεται ο πρόσφατος ανακαινισμένος ναός της Μονής Χρυσοπατεριτίσσης.

Είναι κτίσμα του 1520. Σώζεται σήμερα μονάχα η ομώνυμη εκκλησία του, που ανακαινίστηκε πρόσφατα.

Δύο εκδοχές υπάρχουν για το όνομα που αφιέρωσαν στην παναγία. Η πρώτη, μας αναφέρει πως το όνομα το πήρε, γιατί στο μοναστήρι αυτό έμεναν πολλοί πατέρες. Η δεύτερη εκδοχή, μας μιλά πως ο τότε ηγούμενος του μοναστηριού με το όνομα Θωμάς κρατούσε πάντα χρυσή πατερίτσα (ράβδο), ήταν αγιογράφος, και αγιογράφησε την εικόνα της παναγίας, γι' αυτό και έδωσε το όνομα Παναγία Χρυσοπατερίτισσα.

Είναι κτισμένο σε δασώδη περιοχή, εκεί όπου τα πάντα γαληνεύουν και σιωπούν, λίγο πιο κάτω από το φράγμα του Πωμού. Τα τελευταία χρόνια όμως επέκτειναν το ναό.

Μια προέκταση 20 περίπου μέτρων, κτίστηκε στο δυτικό μέρος του ναού και σε ψηλότερο επίπεδο από τον υπόλοιπο αρχαίο ναό.

Εσωτερικά οι πιστοί στέκονται απέναντι από την ωραία πύλη, σε ψηλότερο επίπεδο και παρακολουθούν τον ιερέα. Η παλιά εκκλησία βρίσκεται σε χαμηλότερο σημείο από αυτό της προέκτασης, όπου για να διαβείς την αρχαία εκκλησία θα πρέπει να κατέβεις 3-4 σκαλιά.

Είναι μικρό εκκλησάκι πετρόκτιστο. Σ΄ ένα μέτρο ανέρχεται το πλάτος του εξωτερικού τοίχου. Διαθέτει δύο εξωτερικές πόρτες στην ίδια πλευρά του ναού. Η μια βρίσκεται στο παλιό τμήμα του ναού και η άλλη στο καινούργιο τμήμα της προέκτασης. Η στέγη είναι κυρτή. Ένα τμήμα της στέγης από την πρόσφατη προέκταση είναι τσιμεντένιο. Το δε άλλο, αυτό του αρχαίου τμήματός της, είναι καλυμμένο από κεραμίδια.

Εσωτερικά είναι ασπρισμένο και αγιογραφημένο. Το παλιό εικονοστάσι καταστράφηκε από τα σκουλήκια. Έφτιαξαν καινούργιο ξύλινο σκαλιστό. Ένεκα της δασώδους περιοχής που βρίσκεται κτισμένο και από την πάροδο του χρόνου, οι αγιογραφίες φθάρηκαν από την υγρασία.

Από παλιές εικόνες που υπάρχουν και γίνονται προσπάθειες από το Τμήμα Αρχαιοτήτων για συντήρησή τους, είναι της Θεομήτορος Χρυσοπατεριτίσσης, των Τριών Ιεραρχών, άλλες παλιές, όπως του Χριστού, του Προδρόμου, της Αγίας Αικατερίνης, της Αγίας Θέκλης, δύο Παναγίες Γαλαταριές, η μία αφιερωμένη για τις γυναίκες, η άλλη για τα ζώα, δυο του Αγίου Γεωργίου, και η Ελεούσα.

Η αφιερωμένη εικόνα της Χρυσοπατερίτισσας, κατασκευή του 1520 φυλάγεται στη κεντρική εκκλησία του χωριού που είναι αφιερωμένη στον Άγιο Ευψύχιο.

Το εκκλησάκι λειτουργεί οκτώ φορές τον χρόνο, όταν γιορτάζει και η μέρα της Παναγίας.